Bốn giờ sáng, khi phần lớn Phú Quốc còn chìm trong giấc ngủ, bến Vịnh Đầm đã sáng đèn. Không phải đèn neon rực rỡ của khu du lịch, mà là ánh đèn dầu và đèn pin đeo trán lấp loáng trên mặt nước lặng như gương — báo hiệu một ngày làm việc của những người sống bằng nghề biển đã bắt đầu, như đã từng bắt đầu suốt nhiều thế hệ.
Bến vịnh lúc tờ mờ sáng
Vịnh Đầm là một trong số ít vịnh khép kín còn giữ được nhịp sống chài lưới nguyên bản ở Phú Quốc. Sóng ở đây gần như không bao giờ lớn, vì đảo lớn án ngữ phía ngoài khơi, biến cả vịnh thành một bến đậu tự nhiên an toàn cho hàng trăm chiếc thuyền gỗ sơn xanh, đỏ, cam nằm san sát. Chúng tôi có mặt lúc 4 giờ 15, khi chú Sáu Tài — 58 tuổi, ba đời làm nghề câu mực ở vịnh — đang kiểm tra lại từng cuộn dây câu, xếp ngay ngắn dưới khoang thuyền như một nghi thức không thể bỏ qua trước mỗi chuyến ra khơi.
“Câu mực phải đi từ khuya, tới sáng là mực lặn sâu, có ngồi cả ngày cũng không được con nào” — chú Sáu vừa nói vừa tháo dây neo. Với những gia đình sống nhờ vịnh, đồng hồ sinh học không tính theo giờ hành chính mà tính theo con nước, theo mùa mực, mùa ghẹ, mùa cá cơm. Tháng 7 là mùa mực rộ, thuyền nào cũng tranh thủ ra khơi sớm hơn thường lệ.
Theo thuyền ra khơi, đợi con nước
Thuyền câu mực ở Vịnh Đầm thường không đi xa — chỉ cách bờ chừng ba, bốn hải lý, đủ để ánh đèn cao áp gắn hai bên mạn thuyền dụ được đàn mực nổi lên mặt nước. Ngồi trên thuyền giữa đêm, thứ duy nhất phá vỡ sự tĩnh lặng là tiếng máy nổ tạch tạch đều đặn và tiếng dây câu kéo lên, thả xuống. Không có gì vội vã. Người câu mực làm việc bằng cảm giác ở đầu ngón tay, chỉ cần dây hơi khựng lại là biết có mực cắn câu.
“Biển này nuôi cả làng từ đời ông nội tui. Sóng êm, cá gần bờ, không phải đi xa như mấy vùng khác. Nhưng cực ở chỗ phải quen con nước — nước sai giờ nửa tiếng là công cốc cả đêm.”
Đó là lời chú Sáu, cũng là điều gần như mọi ngư dân kỳ cựu ở đây đều nói khi được hỏi tại sao vẫn bám vịnh dù du lịch đang len lỏi vào từng ngóc ngách của đảo. Với họ, Vịnh Đầm trước hết là nơi mưu sinh, sau đó mới là điểm đến trên bản đồ du khách.
Chợ cá sớm — nơi vịnh thức giấc thật sự
Khoảng 5 giờ 30 đến 6 giờ 30 sáng là thời điểm bến vịnh náo nhiệt nhất. Thuyền về, và cả một khu chợ cá tự phát bung ra ngay trên cầu cảng: ghẹ xanh còn giương càng, mực ống trong suốt như thạch, cá bớp, cá đục, tôm tít nằm lăn trong những thau nhôm móp méo. Các mối lái từ nhà hàng, quán ăn trong thị trấn đã đứng chờ sẵn, giá cả chốt nhanh gọn bằng vài câu trả giá, không cò kè quá lâu vì hải sản còn tươi thì phải bán ngay.
Đây cũng là lúc lý tưởng nhất để khách phương xa ghé qua nếu muốn thấy Vịnh Đầm “sống” đúng nghĩa, thay vì chỉ đứng ngắm từ xa. Không cần mua gì, chỉ cần đi dọc cầu cảng, nghe tiếng mặc cả, tiếng nước đá đổ ào vào thùng xốp, mùi muối biển lẫn mùi dầu máy — tất cả tạo thành một thứ âm thanh, mùi vị chỉ có ở những làng chài còn giữ nghề.
Buổi trưa: vá lưới, sửa thuyền, và những câu chuyện
Sau phiên chợ sớm, nhịp sống ở vịnh chậm lại nhưng không dừng. Đàn ông tranh thủ chợp mắt vài tiếng hoặc ở lại sửa máy, trám lại những vết nứt trên thân thuyền gỗ. Phụ nữ trong làng ngồi thành từng nhóm nhỏ dưới bóng mái hiên, tay thoăn thoắt vá lưới rách, miệng không ngớt chuyện trò — từ giá hải sản, chuyện con cái đi học, đến dự báo thời tiết cho chuyến ra khơi tối nay. Đây là lát cắt đời thường ít du khách nhìn thấy, nhưng lại là phần bền bỉ nhất giữ cho nghề chài sống được qua bao thế hệ.
Khi hoàng hôn buông, một ngày lại bắt đầu
Khoảng 5 giờ chiều, khi ánh nắng chuyển sang màu hổ phách trải trên mặt vịnh lặng sóng, những chiếc thuyền lại nổ máy, xếp hàng nối đuôi nhau ra khơi cho phiên câu đêm mới. Với người ở đây, hoàng hôn không phải là lúc kết thúc một ngày — đó là lúc một ngày làm việc thật sự bắt đầu. Đứng trên bờ nhìn theo ánh đèn thuyền xa dần ngoài vịnh, mới hiểu vì sao Vịnh Đầm được người Phú Quốc gọi là “vịnh không ngủ”: khi thị trấn lên đèn nghỉ ngơi, thì ngoài kia, những ngư dân vẫn đang thức cùng con nước, tiếp nối một nhịp sống đã tồn tại lâu hơn bất cứ khu nghỉ dưỡng nào trên hòn đảo này.